Sanayi Devrimi'yle birlikte kentlerin gelişmesi olağanüstü bir güç kazandı. 1800'de kentli nüfus 30 milyondan azdı. Bu dönemde dünyadaki insanların sadece yüzde üçü kentlerde yaşıyordu.

1950'ye gelindiğinde nüfusu bir milyonu aşan 83 kent ortaya çıktı. 2007 itibariyle ise bu sayı 468'e ulaştı. Günümüzde ise dört milyara yakın insan, yani dünya nüfusunun yarısı kentlerde yaşıyor.

Hep söylenir: Küreselleşme dünyayı bir köy haline getirdi. İletişim devrimiyle birlikte oturduğunuz yerden her şeye ulaşabiliyorsunuz. Hatta çalışmak için işe gitmenize bile gerek yok. Dağ başından işlerinizi halledebiliyorsunuz. Ancak buna rağmen nüfus dünya geneline eşit olarak dağılmıyor, belirli noktalarda yoğunlaşıyor.

Bu mega kentlerin çevrelerini de adeta “yutarak” tek bir kentin sınırları aşan bölgeler oluşturması ise mega bölgelerin ortaya çıkmasına neden oluyor. Çünkü teknolojiden bilime, sanattan medyaya geniş bir sektör yelpazesinde çalışan “yaratıcı” insanlar bir arada yaşamak istiyor ve kendi türlerinin en yoğun olduğu yerlere göç ediyor. Yani “yaratıcılık tepeleri” denebilecek şehirler ve bölgelerde yoğunlaşıyorlar.
Dünyanın en büyük mega bölgesi toplam 55 milyonluk nüfusuyla Tokyo. Onu Boston-Washington koridoru izliyor. Bu bölgede 54 milyon insan yaşıyor.

Diğer mega bölgeler ise Chicago-Pittsburgh hattı, Atlanta-Charlotte hattı, Miami-Tampa hattı ve Los Angeles-San Diego hattı. Avrupa'da da Amsterdam, Londra, Milano, Roma, Torino, Frankfurt ve Stuttgart mega bölgeler haline gelmiş durumda.

Ancak bununla birlikte mega bölgeler mega fırsatlar da sunuyor. Yaratıcı, bilimsel ve girişken yetenekleri kendine çeken bu bölgeler dünyadaki ekonomiye yön veren ekonomik ve teknolojik aktivitelerle birlikte inovasyon ve yetenekleri barındırıyor.

Dünyanın en büyük 40 mega bölgesi dünya nüfusunun beşte birinden fazlasını barındırıyor; küresel ekonomik üretimin üçte ikisini oluşturuyor; küresel inovasyonun yüzde 85'ine ev sahipliği yapıyor.

Tokyo 2,5 trilyon Dolar'lık ekonomik aktiviteye sahip. Boston-Washington koridoru ise 2,2 trilyon Dolar'lık ekonomik aktivite barındırıyor. Paris Fransa'nın gayri safi milli hasılasının yüzde 30'unu, Tokyo Japonya'nın gelirlerinin yüzde 40'ını üretiyor.

Mega bölgeler aynı zamanda gelişmekte olan pazarların da yükselişinin itici güçleri. Örneğin, Brezilya'nın toplam ekonomisinin yüzde 40'ı Rio-Sao Paolo koridorunda gerçekleşiyor. Rusya için ise burası Moskova. Hindistan ekonomisi ise Bangalore ve Bombay mega bölgelerinde şekilleniyor.

Ancak bir özellik var ki, hepsinden önemli. Bu da mega bölgelerin çokuluslu, çok kültürlü yapısı. Bu bölgelere baktığımızda hepsinde farklı uluslardan çok sayıda insanın yaşadığını, çeşitli dillerin konuşulduğunu, birçok kültürün bir arada yaşadığını görüyoruz.

Çünkü günümüzde küreselleşmeyle birlikte bilgi, ürün ve hizmetlerin yanı sıra insanlar da dünyaya açılır oldu. Artık doğduğu toprakları bırakan birçok insan yurtdışında yaşıyor. OECD rakamlarına göre her yıl Avrupa, ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'ya ortalama üç milyon insan göç ediyor. Şu anda dünya genelinde 150 milyon insan yurtdışında yaşıyor. Yurtdışında yaşayan Hintlilerin sayısı 20 milyon. Çinliler ise çok daha fazla. Tam 55 milyon!

Bu kişilerin hedefi ise elbette daha geniş olanaklar sunan bölgeler oluyor. Zaten birçok ülke de yetişmiş beyinleri kendine çekebilmek için özel programlar uyguluyor, teşvikler getiriyor. Bu göç sadece uluslararası boyutta gerçekleşmiyor. Amerikan Nüfus İdaresi rakamları her yıl 40 milyon Amerikalının taşındığını gösteriyor.

Bireylerin hareketi inovasyonun ve verimliliğin önünü açıyor. Yaratıcılık ve inovasyon üç öğenin bir arada bulunduğu bölgelerde yeşeriyor: Teknoloji, yetenek ve hoşgörü. Bu bölgelerde yaratıcı fikirler özgürce ortaya çıkabiliyor. Yaratıcı isimlerin, finansal kurumların ve uygulayıcıların bir arada bulunması ise yeni fikirlerin çok daha hızlı bir şekilde hayata geçirilmesine olanak tanıyor.

Silikon Vadisi'ni ortaya çıkaran, San Francisco'nun hoşgörü kültürü. 60'lı yıllardan beri Amerika'nın “hoşgörü başkenti” olarak tanımlanan San Francisco, yeni gelenleri kucaklamış ve Silikon Vadisi dünyanın her yanından, her kültürden beyinler, özellikle elektronik bilgilerine güvenenler için bir çekim merkezi haline gelmiş.

Silikon Vadisi'nin bir artısı da “melek yatırımcı”ları. Bu aslında Medici Etkisi'nin bir göstergesi. İtalyan Rönesansını tetikleyen Medici Ailesi, bankacılık sektöründen kazandığı parayı oluşturduğu bir fon aracılığı ile sanatçılara aktarırmış. Günümüzde bu tip insanlara "Melek Yatırımcı" deniyor. Belli bir proje ya da sektörden kazandıkları paralar ile gelecek gördükleri yeni girişimcilere olanak sağlayan bu tip yatırımcılardan Silikon Vadisi'nde yeterince bulunuyor. Dolayısıyla geleceği olan bir fikriniz varsa işiniz kolay.

Avrupa'dan bir örnek vermek gerekirse İrlanda'nın başkenti Dublin… 1980'lere kadar İrlanda'da yüksek enflasyon ve zayıf ekonomi nedeniyle ABD ve İngiltere'ye beyin göçü yaşanıyordu. Bugün İrlanda ekonomisi, OECD ülkeleri arasında en hızlı büyüyen ve gelişenlerden biri. Bunu sağlayan formül ise Silikon Vadisi'ninkiyle benzer: İrlanda'da yabancı şirketlere vergi kolaylıkları sağlandı. “Pazarlamacılar” Dünya'nın her köşesinden yatırımcı çekmek için yolculuklar yaptı. İrlanda'da olmayan teknoloji davet edildi. Ve bütün bunlar engin bir hoşgörü ortamında gerçekleştirildi.

Peki, Türkiye bu tablonun neresinde yer alıyor? Bu soruya maalesef çok olumlu bir yanıt vermek mümkün değil. Ancak yine de umutlu olmak için neden var.

Tarihiyle, güzelliğiyle övündüğümüz İstanbul 133 milyar Dolar'lık GSYH ile en büyük ekonomiye sahip kentler arasında 34. sırada yer alıyor. Kent 12,5 milyonu aşan nüfusuyla toplam ülke nüfusunun yüzde 17,8'ini barındırıyor. Vergi istatistiklerine göre de Türkiye'de toplanan gelir vergisinin yaklaşık yüzde 43'ü İstanbul'dan toplanıyor.

Ancak bunlara rağmen İstanbul'un dünyanın dört bir yanındaki yetenekleri kendine çeken global bir merkez olduğunu söylemek güç.

Yetenekli insanların yaratıcılık tepelerinde toplandığını söyledik… Yedi tepeli İstanbul'u da bir yaratıcılık tepesi haline getirmek istiyorsak yapılması gereken öncelikle bilime ve teknolojiye ağırlık vermek… Bu noktada teknokentler devreye giriyor. Teknokentler zaman içinde tepe haline gelebilecek şehirlerin, bölgelerin nüveleri, veya suni “yaratıcılık tepecikleri.” Bilim üreten üniversite kadrolarıyla teknoloji üreten girişimci insan kaynaklarını bir yerde yoğunlaştırdığınızda “yaratıcılık tepeciğiniz” oluşmuş oluyor.

Tabii ki sadece bilim ve teknoloji yeterli değil. İstanbul Modern, Sakıp Sabancı Müzesi, Pera Müzesi, Formula 1 gibi girişimlerin hepsi İstanbul'u yaratıcılık tepesi haline getirmek için girişilen çabanın parçaları.

Bu girişimlerin etrafında ülkenin ve dünyanın dört bir yanından yaratıcı insanlar toplandıkça, İstanbul'un yaratıcılık tepelerinden biri olarak yükselmesi mümkün.