Aslında alışveriş merkezi geleneği Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar uzanıyor. 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından kurulan Kapalıçarşı dünyanın ilk alışveriş merkezlerinden biri kabul ediliyor. Kapalıçarşı ile aynı yıl açılan Sahaflar Çarşısı ve 1660 yılında açılan Mısır Çarşısı ise günümüz ihtisas mağazacılığının ilk örneklerini oluşturuyor.

Modern anlamda ilk alışveriş merkeziyle tanışmamız 1988 yılında faaliyete geçen Galleria ile oldu. Alışveriş merkezleri 1990’larda hızlı bir ilerleme kaydetti. 1993 – 1998 arasında kurulan Akmerkez, Capitol, Carousel, Profilo, Mayadrom gibi alışveriş merkezleri seçenekleri çoğalttı. Bu dönemde 30 kadar yeni alışveriş merkezine kavuştuk.

2000’li yıllar ise alışveriş merkezi çılgınlığına sahne oldu. Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği (AMPD) verilerine göre şu anda Türkiye’de 179 alışveriş merkezi faaliyet gösteriyor. Sadece İstanbul 58 alışveriş merkezi barındırıyor. Ankara, İzmir, Bursa, Antalya gibi kentler de onlarca merkeze ev sahipliği yapıyor. Üstelik bu furya büyük kentlerle de sınırlı kalmıyor. Türkiye’deki 81 ilin 34’ünde alışveriş merkezi bulunuyor.

Bugün 77 alışveriş merkezinin inşaatı da sürüyor. Bunların da 47’si İstanbul’da yer alıyor. 2010 itibariyle ise İstanbul’da 37, Türkiye genelinde 90 alışveriş merkezi daha faaliyete geçecek. Böylece Türkiye’deki alışveriş merkezi sayısı 350’ye yaklaşacak. İstanbul’daki merkez sayısı da 140’ı aşacak…

Alışveriş merkezlerinin popülerleşmesi aslında insanların tüketim alışkanlıklarına parelel bir gelişme gösteriyor. Gelir düzeyindeki artış, büyük şehirlerden şehir dışındaki alanlara kaçış gibi demografik gelişmeler, kredi kartı kullanımının yaygınlaşması gibi teknolojik gelişmeler ve hayatın hızlı temposunda alışverişe ayrılan zamanın hızla azalması alışveriş alışkanlıklarını da değiştiriyor.

Günümüzün modern tüketicisi alışverişin sıkıcı bir faaliyet olmaktan çıkarılmasını istiyor, farklı yaşam tarzlarını eş zamanlı olarak yaşamaya çaba gösteriyor. Alışverişi, sadece ürün satın alma faaliyeti olarak değil, eğlence ve hoş vakit geçirme imkanı sunan sosyal bir faaliyet olarak görmek istiyor. Bu istek ve beklentilere cevap verme açısından mağaza, market, eğlence, yeme-içme ve park imkanlarının bir arada sunulduğu yeni tür alışveriş merkezleri son derece önemli avantajlara sahip.

Zengin çeşit, kalite ve uygun fiyatın beraber sunulduğu, rahatsız edici etkenlerden uzak, ferah bir atmosfer, vakit geçirmeye elverişli bir ortam, sinema ve oyun salonlarının, çocuk oyun bahçelerinin yer aldığı bu alışveriş merkezleri yıllardır geleneksel mağazalardan sıkılan ülkemiz tüketicileri için oldukça cazip bir alternatif olarak karşılanıyor.

İstanbul’daki alışveriş merkezleri yılda 600 milyon insan ağırlıyor. Bu merkezleri her hafta sonu ortalama iki milyon kişi ziyaret ediyor. Bunlar arasında ilk sırayı 150 bin ziyaretçiyle İstinyepark alıyor. İstinyepark’ı 60 bin ile Carousel, Akmerkez ve Metrocity, 55 bin kişiyle Olivium, 50 binle Galleria ve Tepe Natilius izliyor.

Dünyadaki büyük alışveriş merkezleri müşteri çekebilmek için akla hayala gelmeyecek uygulamalara gidiyor. Berlin’deki Galleries Fayette mağazası, çok yönlü camdan yapılmış iki kulenin çevresine inşa edildiğinden alışveriş yapanlar kendilerini dipsiz bir kuyuya bakarken buluyor. İngilizlerin ünlü markası Selfridges’in Birmingham’daki merkezi UFO’lardan esinlenerek yapılmış. Şehrin sıkıcılığını kırmak için alışveriş merkezinin dışı 15 bin parıldayan alüminyum diskle kaplanmış. Japonya’nın başkenti Tokyo’daki bir alışveriş merkezi ise tavanda yarattığı göz oyunları ile müşterilerine açık bir mekanda alışveriş hissi veriyor.

Benzer uygulamalara Türkiye’de de rastlamak mümkün. Örneğin Ümraniye’de açılan Meydan altı farklı temadan oluşan “dünyalar” konseptini kullanıyor. İstinyePark’ta bulunan manav, balıkçı, kasap, kuruyemişçi de pazar konseptini alışveriş merkezleri ile birleştiriyor.

Alışveriş merkezleri ilginç mimari özellikleriyle fark yaratmaya çalışıyor. Kanyon açık hava gezi alanı ve balkonlarındaki yemyeşil sarmaşıklarıyla..... dikkat çekiyor. Meydan Alışveriş Merkezi ise en çevreci alışveriş mekanı. Merkezin çatısı çimlerle kaplı ve ferah bir mimari görüntüsüne sahip.

Türkiye’deki alışveriş merkezlerinin cirosu 20 milyar Dolar dolayında. Özellikle giyim ve gıda sektörleri cironun her geçen gün katlanarak artmasını sağlıyor. Alışveriş merkezi müşterilerinin en fazla harcama yaptığı ürün yüzde 30,5’le giyim. Giyimi yüzde 22,9’la gıda, yüzde 18,9’la da yemek takip ediyor. Yeni açılacak merkezlerle birlikte beş yıl içerisinde cironun 45 milyar Dolar’ı bulması bekleniyor. Alışveriş merkezlerinde aylık dükkan kiraları metrekare başına 50–120 Euro arasında değişiyor. Her yeni alışveriş merkeziyle, metrekare kira fiyatları da artıyor. Nişantaşı’nda açılan City’s ve Bakırköy’deki Capacity alışveriş merkezlerinde 150 metrekarelik dükkanlar 130 ile 150 Euro’ya çıkıyor. Anadolu’da da ucuz alışveriş merkezi bulmak zorlaşmış durumda. Bursa ve Trabzon’da dahi metrekare fiyatları 50 ile 60 Euro arasında.