Batıya baktığımızda endüstriye yönelik fotoğrafların 1920’lerde çalışıldığını görüyoruz. Endüstri estetiği üzerine Margaret Bourke White’ın 1930’larda yaptığı bir çalışma bulunuyor. Üstelik bu çalışma “Fabrikaları çekelim, ülkemizin ne kadar ilerlediğini gösterelim” anlayışıyla değil sanatsal çalışmalar olarak gerçekleştirilmiş. White, endüstri binalarının ölçeğinden ve şekillerinden etkilenerek bu çalışmayı ortaya koymuş. Bu bakış açısı endüstri binalarında benim de etkilendiğim unsur. Endüstri binalarında hiçbir yerde göremeyeceğiniz ölçeklere tanık oluyorsunuz. Endüstride var olan estetik batı sanatında bir yola çıkış noktası olarak kullanılıyor. Şu anda binalarımızın büyük bir çoğunluğunda bir strüktür bulunuyor, ancak onun üzerini kapıyoruz. Duvarlarla ya da koruyucu bazı malzemelerle her şey kapanıyor. Yüzeye baktığınızda dümdüz olduğunu görüyorsunuz, arkasında ne olduğu göremiyorsunuz. Ancak endüstri yapılarında her şey olması gerektiği kadardır. Bir şeylerin üstü örtülmez. Bu yapılarda devamlı bir üretim söz konusu olduğundan ve fonksiyonları itibariyle yaşam alanları olmadıklarından iklimlendirme yapmak ya da “aman görünmesin” diyerek strüktür malzemelerini kapatmak gibi bir kaygı duyulmaz. Bu da çok açık bir mimariyle karşılaşma imkanı tanır. Strüktür malzemelerinin ortada olduğu, binanın nasıl inşa edildiğini görebildiğiniz, mecazi anlatımla binanın bağırsaklarının dışarıdan görünebildiği bir mimari başka yerde karşınıza çıkmaz.

Çok büyük katkısı var. Uzun zamandır fotoğraf çekiyorum. Endüstri fotoğraflarını ise son 10 yıldır çekiyorum. Düzenlediğim endüstri fotoğrafları sergisinde dikkat çekmeye çalıştığım nokta anonim olma durumuydu. Mimarlık stillerine baktığınızda her memleketin kendi mimarlık stili var. Ayrıca batı mimarlarının ortaya koyduğu uluslararası stil de var. Bu stilden biz de dahil olmak üzere birçok ülke etkilenmiş ve batıdaki gibi yapılar inşa edilmiş. Ancak yine de yerel bir tat var. Bir yapıyı kopya etmeye çalışsanız da yerel bir boyut her zaman vardır. Ancak endüstri mimarisinde böyle değil. Çünkü endüstri mimarisi yalnızca gerekenin yapıldığı ve her yerde gereken aynı olduğu için birbirine benzeyen yapılardan oluşur. ABD’deki çelik fabrikasıyla Türkiye’deki çelik fabrikasında ancak boyut farkı olabilir. Fonksiyon açısından bir fark olamaz. İkisi de çelik işleyecek, dolayısıyla gereksinimleri aynı. Bunun sonucunda bina da aynı oluyor. Bir mimar gözüyle baktığımda işler benim açımdan daha kolay. Mimarlıkta kapalılıktan hoşlanan biri olmadığım için açık mimari beni heyecanlandırıyor.

Öncelikle mekandan anlamak çok önemli. Mekanı ön planda tutmayan fotoğrafçıların endüstri çalışmaları başka yönlere gidiyor. Bina ve insan ilişkisi içerisinde yoğunlaşarak işçilere yönelebiliyorlar. Bu yanlış bir bakış açısı değil. Ama endüstrinin mekansal, hacimsel yapısı üzerine bir çalışma yapılacaksa odak noktasının endüstri binası olması gerekiyor. Ayrıca mimarlık fotoğrafından da anlamak gerekiyor. Çünkü endüstri binalarında birçok çizgi bulunur. Bu çizgileri kompozisyona doğru biçimde aktarabildiğiniz takdirde başarılı bir iş ortaya koyabilirsiniz. Kare içerisine girebilecek çok fazla eleman var. Bu nedenle kompozisyonunuzun sağlam olması gerekiyor ve bu gerçekten bir ustalık istiyor. O kadar materyali ne şekilde oturtacağınız, tekrarlara ne şekilde yer vermeniz gerektiği ve hangi açıdan çekeceğiniz gibi sorulara doğru yanıt verebilmeniz için uzmanlık gerekli.

Tanıtım kitapçıkları, tarihçe, broşür ya da reklam amaçlı olarak çekilmesi arzu ediliyor. Tesislerin yıllar içerisindeki gelişimini göstermek için de çekilebiliyor. Fotoğraf çekimlerinin ardından tesis sahipleri ve yetkilileri de gördükleri kareler karşısında hayran kalabiliyor ve bunu ifade ediyorlar. Fotoğrafın çekildiği açıyı daha önce nasıl olup da fark edemediklerine şaşırdıklarını belirtiyorlar. Binaların estetiğini ortaya koyabilmek için doğru çekebilmek de önemli.

Beni bu projeye iten yapılardan bir tanesi, Karabük’e giderken yanından geçtiğimiz Karabük Demir Çelik Fabrikası oldu. Alpullu Şeker Fabrikası, Nazilli Tekstil, İsdemir, Erdemir, Siemens Adana, Botaş Tesisleri, AkçanSa, Karsan, Lafarge çektiğim tesislerden bazıları. Demir çelik fabrikalarında kor halinde kütük adı verilen çelik parçalarının üstünde, 15 metre yukarıdaki bir platformdan yürürken, ısı nedeniyle baştan aşağı terlediğimi biliyorum. Hiç böyle terlememiştim. Çekimler sırasında güvenlik tedbirlerini aldığınız ve kurallara uyduğunuz takdirde tehlikeyle karşılaşmıyorsunuz.