Uygarligin Sonu Mu?
Kurtulus Yenilebilir Enerji
Geri Dönüstürebiliriz
Yasasin Küresel Isinma





Geri dönüşüm hem çevrenin korunmasında önemli rol oynuyor hem de ekonomiye büyük katkı sağlıyor. Türkiye’de ambalaj atıklarının geri kazandırılması amacıyla kurulan ÇEVKO’nun çalışmaları sayesinde son üç yılda ekonomiye 175 milyon YTL kazandırıldı, 4 milyon ağaç kesilmekten kurtarıldı.

Evlerde, işyerlerinde, otellerde, fabrikalarda ve daha pek çok mekanda her gün tonlarca atık üretiyoruz. Her yıl ürettiğimiz katı atıkların toplamı 30 milyon tonu buluyor. Bu atıkların yüzde 15’ini geri kazanılabilir atıklar oluşturuyor. Ancak ülke olarak maalesef geri kazanmak yerine milli serveti çöpe atmayı tercih ediyoruz. her yıl yaklaşık dört milyon ton geri kazanılabilir nitelikli atığı çöpe atıyoruz. Oysa bu atıkları toplayarak ve dönüştürerek hem doğal kaynakların yok edilmesini önleyebilir hem de ülke ekonomisine önemli bir katkı sağlayabiliriz.
 

Geri dönüşümün gerek doğaya gerekse ekonomiye büyük katkıları var. Her şeyden önce ambalaj atıklarının geri kazanımıyla, doğal kaynaklar daha az tüketiliyor. Örneğin bir ton kağıt kartonun geri dönüştürülmesi 17 ağacın kesilmesini önlüyor. Plastiği geri dönüştürerek de petrol tüketimi önlenebiliyor. Bir ürünü hammaddeden üretmek yerine, atıklardan üretmek ciddi anlamda kaynak israfını önlüyor ve ekonomiye katkı sağlıyor. Geri dönüşmüş malzeme üretimi sırasında da önemli ölçüde enerji tasarrufu sağlanıyor. Bir alüminyum kutunun geri dönüşümü, içecek kutusunun birincil hammaddesinden üretimine göre yüzde 90, kağıdın geri dönüşümüyle üretimde yüzde 50 oranında enerji tasarrufu sağlanıyor.

Geri dönüşüm sayesinde daha az atık üretiliyor ve çöplüklere daha az atık gidiyor. Atıkların taşınması ve depolanması kolaylaşıyor. Pahalı yatırımlar olan düzenli çöp depolama alanlarının kullanım süreleri de uzuyor. Türkiye’deki geri dönüşüm konusunda yetkili kuruluş ÇEVKO. ÇEVKO Vakfı, Türkiye’de ambalaj atıkları geri kazandırma sisteminin oluşmasında ve yönlendirilmesinde etkin rol oynamak ve katkıda bulunmak amacıyla 1991 yılında sanayinin önde gelen şirketleri tarafından kuruldu. Vakıf, ilk kurulduğu yıllarda gönüllü olarak çalışıyordu. Ancak AB’ye uyum çerçevesinde Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Yönetmeliği’nin 2004 yılında yenilendikten sonra, geri dönüşüm konusunda yetkili kuruluş oldu.
 
600 firmaya hizmet veriyor

ÇEVKO, Türkiye’de 600’e yakın firmanın geri dönüşümle ilgili sorumluluklarını yerini getiriyor. Firmalar belli bir bedel ödeyerek geri dönüşümle ilgili her türlü sorumluluklarını ÇEVKO’ya devrediyor. Vakfın üç önemli faaliyet alanı var. Bunlardan birisi Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Yönetmeliği doğrultusunda Çevre ve Orman Bakanlığı ile birlikte çalışmak. Vakıf, ambalaj atıklarının ev ve işyerlerinden toplanması ve toplanan atıkların tesislere götürülerek geri dönüştürülmesini sağlamak için ise belediyelerle çalışıyor. ÇEVKO’nun önemli faaliyetlerinden diğeri de geri dönüşüm konusunda tüketiciyi bilinçlendirmek. Bu konuda ilköğretim okulu öğrencilerine çeşitli eğitimler veriliyor.

Hedef yüzde 60

ÇEVKO’nun geçen yıl geri kazandırdığı ambalaj atığı miktarı 375 bin ton. 2005-2007 yılları arasında 228 bin ton cam, 88 bin ton metal, 220 bin ton plastik, 275 bin ton kağıt karton ve 240 bin ton kompozit ambalaj atığı geri kazandırıldı. Üç yılda toplam 835 bin tonluk geri kazanım elde edildi. Bunun ekonomiye katkısı ise 175 milyon YTL oldu. Yine bu sayede yaklaşık 4 milyon ağaç kesilmekten kurtarıldı. ÇEVKO, 2020 yılında ambalaj atıklarının yüzde 60’ını geri kazandırmayı hedefliyor.

Geri dönüşüm süreci, tüketiciden yani atığı üreten kişilerden başlayan bir süreç. Bunun için işyerleri, evler, satış noktaları ve fabrikalar gibi atıkların oluştuğu mekanlarda atıkların ayrı biriktirilmesi gerekiyor. Atıklar, tesislerde işleniyor ve buradan atığı ürün olarak geri dönüştüren firmalara teslim ediyor.



 
Her şey dönüşüyor

Cam, metal, plastik, kağıt karton ve kompozit malzemeden yapılan ambalaj atıkları geri dönüştürülebiliyor. Her birinin geri dönüşümünden benzer ürünler elde ediliyor. Su, meşrubat ve yağ şişeleri, deterjan ve şampuan şişeleri, çöp torbası, sağlık ve kozmetik ürünlerin ambalajlarında kullanılan çeşitli plastik malzemelerin geri dönüştürülmesi sonunda yine aynı ürünler elde ediliyor.

Meşrubat ve yağ ambalajlarında kullanılan metal malzemenin geri dönüştürülmesiyle her türlü metal ürün üretiliyor. Cam, geri dönüştürüldüğünde cam şişe, kağıt karton geri dönüştürüldüğünde ise yine benzer ürün elde ediliyor. Kompozit malzemelerden de karton ambalaj kutuları, çatıda izolasyon malzemeleri ve kağıt gibi çeşitli ürünler elde ediliyor.

Geri dönüşümün dışında bir de geri kazanım kavramı var. Geri kazanımın, geri dönüşümden en büyük farkı ürün değil, enerji üretmesi. Geri kazanım, ambalaj atıklarının fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemlerle bazı işlemlerle geri dönüştürülmesi ve yakılarak enerji elde edilmesini içeriyor.
 
Herkese görev düşüyor

ÇEVKO Vakfı Genel Müdürü Mete İmer, Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’ne göre geri dönüşümde kime hangi görevlerin düştüğünü şöyle özetliyor:

  • Çevre ve Orman Bakanlığı bu konudan birinci derecede sorumlu. Sistemi tanımlamak, sorumlulukları ve paydaşları belirlemek, uygulamaların gerçekleştirip gerçekleştirilmediğini kontrol etmek ve uygulamayanlara yaptırım uygulamakla yükümlü.
  • Belediyeler ambalaj atıklarının toplanması ya da toplattırılması, bunun denetlenmesi, atıkların toplanması için lisanslı firmalara araç, personel ve ekipman verme gibi konulardan sorumlu.
  • Ambalaj üreticileri, ambalajların üretim ve kullanım sonrasında en az atık üretecek ve çevreye en az zarar verecek şekilde ambalaj üretmekle yükümlü.
  • Apartman ve site yönetimleri, okullar, üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları, oteller ve hastaneler gibi ambalaj atığı üreticileri, oluşturdukları ambalaj atıklarını ayrı olarak biriktirme sorumluluğuna sahip. Her firmanın yıllık olarak bakanlığa ne kadar ambalajı piyasaya sürdüğünü bildirmesi gerekiyor.
  • Devlet, geri dönüşümle ilgili halkı bilgilendirmekle yükümlü. Kitle iletişim araçlarının halkı bilinçlendirmek için kullanılması gerekiyor.