Akin Öngör
Ali Nesin
Ayaküstü Söylesi
Yazar: Yaprak Özer





Matematik farkındalık yaratıyor, soyut düşünmeyi geliştiriyor. Matematikle ilgilenen insanlar küçük problemlerle vakit kaybetmiyor, bütünü daha iyi görüyor. Matematik sayesinde bilim gelişiyor, teknoloji ilerliyor. Matematiği Bilgi Üniversitesi Matematik Bölümü Başkanı Ali Nesin'den dinleyelim.

Matematik sözcüğü, "bilim, bilgi ya da öğrenme" anlamına gelen Yunanca máthema ve "öğrenmekten hoşlanan" anlamına gelen mathematikós sözcüklerinden geliyor. Matematik profesörü ve Bilgi Üniversitesi Matematik Bölümü Başkanı Ali Nesin, "Matematik olmasaydı 25 yaşında ölürdük" diyor. Sebebini de "Matematik olmasaydı tıp gelişmezdi, bilim ilerleyemezdi, bütün bu gelişmelerin arkasında matematik var" diye açıklıyor. Tüm bunlar eğitim programlarında matematiğin varlık sebebini açıklıyor, matematiğin ne kadar hayatın içinde bir bilim olduğuna işaret ediyor.

Ancak Türkiye'de matematiğe ilgi az. Nesin, Fransa, Almanya ve İngiltere'de çok yetenekli ve matematiğe aşık gençlerin varlığından, matematiği ileri götürenlerin de bu gençler olduğundan söz ediyor ve devam ediyor: "Çünkü bu öğrenciler en iyi okullara giriyorlar. Ayrıca bu ülkelerde elit bir eğitim sistemi var. İyi öğrenciler çok iyi eğitiliyor."


 
Vs.: Türk eğitim sisteminde gördüğünüz aksaklıklar neler?

Türkiye'nin sorunu genel anlamda eğitimin kötü olması değil, herkesin eğitiminin kötü olması. Artık elit okul yok. Özellikle ilköğretimin sekiz yıla çıkarılmasıyla birlikte genel eğtim düzeyi düştü ve düşmeye devam ediyor. Türkiye'de de Fransa, Almanya ve İngiltere'de olduğu gibi elit eğitimi gerekiyor. Eğitimin özgürleşmesi ve seçeneklerin artması şart. Türkiye'de özgürlüğü kısıtlayan tek tip öğrenci anlayışı var. Bu olduğu sürece matematiğe, felsefeye ve sanat gibi alanlara ilgi azalır.

Vs.: Bir dersiniz sırasında "Hepiniz yobazsınız çünkü merak etmiyor, söylenenlere inanıyorsunuz" demişsiniz. Neden?

Matematik öğrencisine diyorlar ki "çemberin alanı pi sayısı ile yarıçapının karesinin çarpımıdır". Ama öğrenci hiçbir şekilde "pi sayisi nedir, nereden gelmiştir, bu formül neden böyledir?" diye sormuyor. Çünkü bu ona o kadar çok söylenmiş ki onun varlığından eminmiş gibi artık sorgulamıyor. Bu da yine eğitim sisteminden kaynaklanıyor. Yobazlık budur.

Vs.: Matematik okumak bir kişiye öncelikli olarak neler kazandırır?

Matematik okuyan öğrencinin soyutlama düzeyi yükselir; düşünme biçimi, dünyaya bakışı değişir. Soyut nesnelerle uğraşan insanlar olarak küçük problemlerle vakit geçirmez, daha önemli şeyler olduğunu görürler. Matematiğin genel yararına gelince; bir ilgi alanı doğrudan ne kadar az işe yarıyorsa o kadar çok işe yarar demektir. Matematik, felsefe ve sanat budur. Ne felsefe, ne sanat, ne de matematik doğrudan bir işe yaramaz. İnsanlar matematik yapmak için matematik, sanat yapmak için sanat, felsefe yapmak için felsefe yapar. Matematik çok işe yarar ama hiçbir işe yaramadığı için çok işe yarar.


 
Vs.: Matematiksel sanat nedir?

Her sanatçı biraz matematikçi, biraz filozof olmak zorundadır. Matematikçinin her şeye olduğu gibi sanata bakışı da farklı olur. Her şeyden önce matematik estetik olarak güzeldir. Yalnızca matematiksel düşünce olarak değil matematiğin yazılı biçimi de güzeldir. Örneğin matematiksel işlemlerde kullanılan semboller. Bunların dışında matematiksel olarak tanımlanan bazı geometrik şekiller vardır. Bunun en bilineni altın orandır. Geometrik şekilleri klasik resimlerde de görebiliriz. Renk kuramında da matematik vardır. Soğuk, sıcak renkler, karşıt renkler, resimdeki hareketler ve karşı hareketler hep matematikle ilişkilidir.

Vs.: Müjdat Gezen Sanat Merkezi'nde sanat matematiği öğrettiniz. Bu dersin içeriği neydi?

Burada verdiğim derslerde daha çok felsefe vardı. Gerçek nedir, doğru nedir, kanıt nedir, varsayım nedir, tahmin nedir gibi soruları öğrencilerle tartışarak tüm bunlar arasındaki farkları onlara göstermeye çalıştım. Bunlar sanatçılar için önemli sorular. Çünkü sanatçı öyle ya da böyle bir gerçekliği kopyalayan kişidir. Dolayısıyla o gerçeğin ne olduğunu tartışması ve bilmesi gerekir.


 
Vs.: Matematik ve Doğa kitabınızda, "Doğada matematik var mı?" ya da "Matematiksel kavramlar yaratı mı yoksa keşif mi?" gibi sorular aslında birey ne derece özgür olabilir sorusunun matematikçesidir diyorsunuz. Neden?

Matematik doğada yoksa ve biz onu yaratıyorsak o zaman özgürüz demektir. Çünkü özgürlüğümüzü kullanıp bu sistemi biz yaratıyoruz. Fakat diğer türlü düşündüğümüzde ise doğaya bağlıyız. Aslında bu soruya cevap vermek için var olmanın ne demek olduğunu da sorgulamamız gerekir.

Nesin Vakfı Türkiye'ye aykırı bir sistem

"Nesin Vakfı değişik bir proje. Buna benzer değişik projeler yapılabilir ama bu çoğunlukla Türkiye'de izin verilmeyen bir yapı. Nesin Vakfı'nda farklı bir sistem var. Orada çocukların özgürlüğü var, beyinleri yıkanmıyor ve gelişimlerinin önü açık. Bu da Türkiye'ye aykırı bir sistem. Ayrıca biz çocuğun kendi geleceğini tayin etme hakkına inanıyoruz. Örneğin, bizim çocuklarımız kendi odalarını bile kendileri istekleri doğrultusunda dekore eder. Nesin Vakfı ile ilgili pek çok projem var. En yakın projem ise bir sanatçı evi yapmak. Böylece ressam, şair ya da heykeltıraş gelsin burada bir ay kalsın ve çocuklarla vakit geçirip yaşam biçimini oraya taşısın istiyorum. Çocuklar böylece bir sanatçı ve bilim adamını yakından görerek nasıl çalışıp, hareket ettiği konusunda bilgi edinmiş olacaklar."


 
Ali Nesin kimdir

Bilgi Üniversitesi Matematik Bölümü Başkanı Ali Nesin, 1977-1981 arasında Paris VII Üniversitesi'nde matematik öğrenimi gördü. ABD'de Yale Üniversitesi'nde matematiksel mantık ve cebir konularında doktora yaptı. 1985-1986 arasında University of California Berkeley'de öğretim üyeliği görevinde bulundu. 1987-1989 arasında Notre Dame Üniversitesi'nde yardımcı doçent, ardından 1995'e kadar University of California Irvine'da doçent ve daha sonra profesör olarak görev aldı. Yağlıboya resim, desen ve portre çalışmaları da olan Ali Nesin "Matematik Dünyası" dergisinin sorumlu yazı işleri müdürlüğü görevini ve Nesin Vakfı'nın yöneticiliğini sürdürüyor. Ali Nesin, ünlü düşünür, yazar Aziz Nesin'in oğlu.