Illüzyonlar Gerçek Olsa
Geri Dönüsüm: Bir Tasla Üç Kus
Futbol A.S.
Aikido: Sevgi Sanata




Küresel ısınma ve doğal kaynakların hızla tükenmesi herkesi alternatif arayışlara itti. Tüm dünyada geri dönüşüm seferberliği yaşanıyor. Giderek yaygınlaşan geri dönüşüm uygulaması hem çevre kirliliğini önlüyor hem doğal kaynakların tüketimini azaltıyor hem de ekonomik anlamda büyük tasarruf sağlıyor.

  • DuPont her yıl 75 milyon Dolar'lık geri dönüştürülmüş ürün satın alıyor. Bu rakamın yıllık 125 milyon Dolar'a çıkarılması planlanıyor.
  • McDonald's yılda ortalama 250 milyon Dolar'lık geri dönüştürülmüş ürün kullanıyor. Paketlemede kullanılan geri dönüştürülmüş malzeme oranı yüzde 50'yi buluyor.
  • Meyve suyu üreticisi Veryfine Products paketlemede yüzde 50 oranında geri dönüştürülmüş malzeme kullanarak bir yıl içerisinde bir milyon Dolar kar elde etti.
  • Colin & Aikman adlı yer döşemeleri şirketi, ürünlerinde yüzde 70 oranında geri dönüştürülmüş malzeme kullanıyor.

Türkiye'de her yıl 150 milyon YTL değerinde, 3 milyon ton ağırlığında geri dönüştürülebilir atık düşüncesizce çöpe atılıyor. ABD geri dönüşümden yılda 236 milyar Dolar kazanıyor. Türkiye'de ise 20 milyon ton evsel atığın sadece 2.5 milyon tonu geri dönüştürülerek ekonomiye kazandırılıyor.
 

Son dönemlerin gündemden düşmeyen tek konusu çevre. Küresel ısınma, doğal kaynakların tükenmesi, çevre kirliliği, kuraklık gibi sorunlara çözüm bulma konusunda herkes seferber olmuş durumda.

Bu girişimlerin kökeni en eskiye dayananlarından biri de geri dönüşüm. İkinci Dünya Savaşı sonrası kaynak sıkıntısı nedeniyle başlayan geri dönüşüm hareketi doğaya verilen zararı en aza indirme mücadelesinde de en etkili yöntemlerden biri durumunda.

Hurda kağıdın tekrar kağıt imalatında kullanılması hava kirliliğini yüzde 74-94, su kirliliğini yüzde 35, su kullanımını yüzde 45 azaltıyor. Bir ton atık kağıdın kağıt hamuruna katılmasıyla 20 ağacın kesilmesi önlenebiliyor. Yeniden dönüştürülebilen maddelerin tekrar hammadde olarak kullanılması büyük miktarda enerji tasarrufunu mümkün kılıyor. Yeniden kazanılabilir alüminyumun kullanılması, alüminyumun sıfırdan imal edilmesine oranla yüzde 35'e varan enerji tasarrufu sağlıyor.


 
Yüzde 94'ü geri dönüyor

Yeni teknolojiler geri dönüşüm ekonomisini daha da geliştiriyor. 1990 yılında evlerde kullanılan eşya ve araçların sadece yüzde 32'si geri dönüştürülebiliyordu. Günümüzde ise bu oran yüzde 62'ye ulaşmış durumda. Aynı şekilde, hurdaya çıkmış araçlar yüzde 94 oranında geri dönüştürülerek, yılda 12 milyon yeni araba yapımına yetecek malzeme sağlanabiliyor. Teknolojik gelişmeler sayesinde inşaat atıklarının yüzde 90'ından fazlası da dönüştürülebiliyor.

Bu tasarrufun ekonomik boyutu da dudak uçuklatıyor. Amerikan Çevre Koruma Ajansı'nın raporuna göre, geri dönüşümün Amerikan ekonomisine yıllık katkısı 236 milyar Dolar'ı buluyor. ABD'deki alüminyum kutuların geri dönüştürülmesi, Ankara boyutlarında bir kentin bir yıllık elektrik ihtiyacını karşılamaya yetiyor. Sadece tek bir alüminyum kutunun geri dönüştürülmesi bile bir televizyonu üç saat boyunca çalıştıracak enerji tasarrufu sağlıyor. ABD'de, geri dönüştürülen çelikler sayesinde 18 milyon evin bir yıllık elektrik tüketimi kadar enerji tasarrufu gerçekleştiriliyor.
 
Yılda 150 milyon YTL çöpe gidiyor

Türkiye'deki yıllık 3 milyon ton geri kazanılabilir atığın ekonomik değeri 150 milyon YTL. Ancak bu kaynağın tam anlamıyla kullanıldığı söylenemez. Üretilen yıllık 18-20 milyon ton evsel atığın sadece 2.5 milyon tonu geri kazanılıyor.

Aslında Türkiye geri dönüşüm konusunda yetersiz kalsa da birtakım çalışmalar yürütülüyor. Örneğin son 10 yıl içerisinde toplanan 900 bin ton ambalaj atığının ekonomiye katkısı 100 milyon Dolar'ı buluyor.

İstanbul'da her gün üretilen 8 bin 500 ton çöpten enerji ve gübre üretilirken, Şişecam, yılda 70 bin ton atık cama yeniden hayat veriyor. Bursa'da çöpün geri dönüşümü kent ekonomisine yılda 30 milyon YTL kazandırıyor. Antalya'nın Manavgat ilçesinde de çöplerin geri dönüşümü yıllık 1.5 milyon YTL gelir getiriyor.

Almanya ve Finlandiya lider

Avrupa ülkeleri geri dönüşüm konusunda çok hassas. Almanya ve Finlandiya ülkede kullanılan kağıtların yüzde 70'inden fazlasını geri dönüştürüyor. Bu iki ülkeyi İsviçre, Norveç ve İsveç izliyor. Camların geri dönüşümü konusunda da Belçika yüzde 95'lik geri kazanım oranıyla lider durumda. İsviçre, Finlandiya, Almanya ve Norveç de bu konuda duyarlı ülkeler arasında yer alıyor.
 
Yeni tehlike: Elektronik çöpler

Teknolojik gelişmeler yeni çöp dağlarının oluşmasına neden oluyor. Bu kirliliği oluşturan maddelerin başında bilgisayarlar ve cep telefonları geliyor. Birleşmiş Milletler rakamlarına göre dünyada her yıl 50 milyon tona yakın elektronik atık üretiliyor. Yeni satın alınan bir bilgisayar en fazla iki yıl içerisinde demode hale gelerek çöplüğü boyluyor. Son 10 yıl içerisinde çöpe giden bilgisayarlar toplam 7.5 milyon tonluk bir elektronik atık yığını oluşturuyor. Bu atık, çeliğin yanı sıra plastik, cam, bakır, gümüş, platin, kurşun gibi maddeler içeriyor.

Cep telefonları ise çok daha büyük bir hızla çöpü boyluyor. Sadece Amerika'nın Kaliforniya eyaletinde günde 45 bin telefonun çöpe atıldığı hesaplanıyor. Oysa bu telefonların her biri ortalama 10 Dolar'lık geri dönüştürülebilir malzeme içeriyor.
 
Hayata dönen maddeler

Kağıt ve karton: Geri dönüşümü en kolay malzeme olmasına rağmen, dünya genelinde çöplerin yüzde 30'unu kağıtlar oluşturuyor. Atık kağıtlar bir dizi işlemden geçtikten sonra tekrar kullanılabiliyor.

Cam:Başta cam şişeler olmak üzere birçok cam türü geri dönüştürülebiliyor. Sadece ampuller, cam tabaklar, seramik fincanlar ve pencere camı geri dönüştürülemiyor. Renklerine göre ayrılarak parçalanan bu camlar eritilerek yeniden şişe yapımında kullanılıyor. Bu parçalardan yalıtım ve yol yapımında da yararlanılıyor.
Alüminyum:Kutu kola ve bira tüketimi arttıkça alüminyum atıkların miktarı da artıyor. Bu kutular eritilerek tekrar kutu yapımında kullanılıyor. Üstelik bu işlem, yeni alüminyum kullanımına oranla çok daha az enerji tüketimi gerektiriyor.
Diğer metaller: Teneke kutuların, çeliklerin, konserve kutularının doğal yollardan doğaya karışması için milyonlarca yıl beklemek gerekiyor. Bu maddelerin geri dönüşümü için özel bir solüsyon kullanılarak teneke ve çelik ayrıştırılıyor. Ortaya çıkan çelik satılırken, tenekeler de kutu yapımında kullanılıyor.
Plastik:Plastikler toplam çöplerin ağırlık olarak yüzde 10'unu, hacim olarak yüzde 20'sini oluşturuyor. Günümüzde bu atıkların maalesef sadece yüzde 5'i geri dönüştürülüyor. Plastik atıklar eritilerek ya da parçalanarak yeniden plastik şişe, sandalye gibi şeylerin yapımında kullanılabiliyor.
Tahta:Atık tahtalar, duruma göre ya doğrudan tekrar kullanılabiliyor ya da parçalanarak dolgu malzemesi olarak değerlendiriliyor. Sadece boyalı tahtaların geri dönüşümünde sıkıntı yaşanıyor. Kurşun içeren boyalı tahtaların geri dönüşümü konusunda da çeşitli yöntemler geliştiriliyor.
 
Plastik şişenin kaderi

Avrupa'da yılda 80 milyarı aşkın plastik şişe üretiliyor. İsveç gibi kimi ülkelerde bu atıkların yüzde 90'ı geri dönüştürülüyor. Avrupa ortalaması ise yüzde 30 dolaylarında.

Geri dönüşüm kutusuna atılabilir: Dünyada birçok kentin sokaklarında geri dönüştürülebilir çöplerin atıldığı ayrı renklerde kutular bulunuyor.
Süpermarkete iade edilebilir: İsveç ve Almanya gibi bazı ülkelerde plastik şişeler depozito ücreti karşılığı alınıyor ve boş şişeyi geri getirenler ödediği depozitoyu geri alıyor.
Toplanıp satılabilir: Birçok kentte geri dönüştürülebilir malzemeleri toplayarak geri dönüşüm merkezlerine satan, kazandığı parayla geçinen çok sayıda insan bulunuyor. Toplanan şişler ayrıştırma merkezlerine gönderiliyor.
Dönüştürülebilir: Plastik şişelerden giyecekten oyuncağa birçok yeni ürün elde ediliyor.
Çin'e gönderilebilir: Çin, Hindistan, Güney Kore gibi bazı ülkeler ABD, İngiltere gibi ülkelerden plastik atıkları satın alarak üretimde kullanıyor.
Çöp fırınına gönderilebilir: Katı atıklar yol yapımında kullanılıyor. Zehirli gazlar ise atmosfere salınmadan önce filtreden geçiriliyor.
Elektriğe dönüştürülebilir: Yakılan çöplerin ortaya çıkardığı ısı elektrik enerjisine dönüştürülebilir.


 
Zenginler tüketiyor yoksullar zehirleniyor

1989 Basel Konvansiyonu zehirli atıkların ihracını ve ithalini yasaklıyor. Buna rağmen Avrupa ve ABD'de üretilen çöplerin önemli bölümü Çin, Hindistan, Pakistan gibi ülkelere yollanıyor. Ancak kurşun, cıva benzeri zehirli maddeler içeren bu atıklar, insan sağlığına ciddi zararlar verebiliyor. Örneğin geçen yıl Shantou Üniversitesi tarafından, ABD'den gelen bilgisayar atıklarının ayrıştırıldığı Guiyo kentinde yapılan araştırmada, altı yaşın altındaki çocukların yüzde 82'sinde kurşun zehirlenmesi belirtilerine rastlandı. Hindistan ve Pakistan'daki araştırmalarda da benzer bulgulara ulaşıldı.

Geri dönüşümcü şirketler

Geri dönüşümü desteklemek ve dünyayı koruma konusunda üzerimize düşeni yapmak istiyorsak, geri dönüştürülmüş malzemeleri satın almayı ve kullanmayı tercih etmemiz gerekiyor. Birçok şirket ağırlıklı olarak geri dönüştürülmüş malzemeleri tercih ederek hem kendi ekonomilerine katkıda bulunuyor hem de doğal kaynakların tükenmesini engelliyor.

Geri dönüşüm zaman kaybıdır!

Bazıları geri dönüşümün gereksiz, hatta zararlı olduğunu savunuyor. New York Times yazarı John Tierney gibi "Geri dönüşüm en zararlı işlerden biridir" diyenler bile çıkıyor. Geri dönüşüm karşıtlarına göre bu işlem zaman, para ve doğal kaynakların israfından başka bir şey değil. Geri dönüşüm tesisi kurmanın, harcanan zamanın çok daha pahalıya mal olduğu iddia ediliyor. Alüminyum tenekelerin dönüştürülmesi yeni teneke yapımından çok daha ekonomik. Ancak aynı şey cam benzeri birçok madde için söz konusu değil. Hatta çöplerin toplanmasının, ayrıştırılması, tesislere götürülmesinin yakıt tüketimine yol açtığını, bunun da sera gazı salınımını artırarak dünyayı kirlettiğini söyleyenler bile var.