 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
|
|
| ||
|
|
||||||||
|
|||||||||
|
|||||||||
|
Rusya, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1994 yılına kadar eski düzeniyle yeni düzeni arasında gelgitler yaşadı. Liberal ekonomi kurallarının ağırlık kazanmasıyla birlikte de küresel ekonominin önemli bir oyuncusu haline gelmeye başladı. Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra kurulan Rusya Federasyonu, pazar ekonomisine geçiş sürecini hızlandırmak için ekonomide çok köklü ve yapısal değişiklikler yapmak üzere harekete geçti.Coğrafi bakımdan dünyanın en büyük ülkesi olan Rusya geniş ekonomik kaynaklara, iyi eğitilmiş bir nüfusa, engin ürün çeşitliliğinde bir endüstriyel tabana sahip olmasına karşın merkezi planlamadan pazar ekonomisine geçişte zorluklar yaşadı. İniş çıkışlarla geçen zorlu bir dönemin ardından son birkaç yıldır yaşanan istikrar ortamı Rusya'nın verdiği büyük mücadeleyi ortaya koyuyor. | |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Önce geçmiş
1985 yılında Mikhail Gorbaçov Komünist Partisi'nin başına getirildi. Böylece Rusya'nın ayrılmasına yol açacak reform hareketleri başlamış oldu. 1991 yılına kadar Doğu Bloku Ülkeleri'nin lideri durumundaki SSCB, 1985 yılında uygulamaya koyduğu "açıklık" ve "yeniden yapılanma" politikalarıyla birlikte hızla büyüyen demokratikleşme hareketleri sonucunda 1991 yılında dağılma sürecine girdi. 1991 yılının sonlarından itibaren Rusya ve diğer Sovyet Cumhuriyetleri bağımsız birer devlet durumuna geldiler.
Sovyetler Birliği'nin çöküşünün hemen ertesinde Rus siyasal düşüncesinde eskiden beri var olan ancak bir türlü baskın olamayan Batıcı görüş, Boris Yeltsin tarafından benimsendi ve ilk defa bu derece etkin oldu. Bu dönemde demokrasinin ve serbest pazar ekonomisinin yerleştirilmesine ağırlık verildi. | |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Neler yaşandı
1985-90 yılları arasında Gorbaçov tarafından merkezi planlamadan pazar ekonomisine geçiş süreci başlatıldı. Bu durum ekonomik performansı iyileştirmekten çok Sovyetler Birliği'nin dağılmasını hızlandırdı. 1990 yılında pazar ekonomisine geçişte Stahalin Planı olarak adlandırılan uygulamalar yürürlüğe konuldu. Bu plan radikal komünist partilerin muhalefeti nedeniyle uygulanmadı. Hükümet, Ocak 1992 tarihinde pazar ekonomisine geçişi kolaylaştıracak olan piyasa ekonomisi kökenli uygulamaları ve istikrar programını uygulamaya koydu. Bu paketteki önlemlere göre tüm fiyatların serbest bırakılması, merkezi kaynak dağıtım sistemine son verilmesi, özelleştirme programının tamamlanması, özel finansman kurumlarının oluşturulması ve ticaretin merkezi denetimden çıkarılması kararlaştırıldı. Fiyat kontrolünün kaldırılmasıyla enflasyon fırladı, bütçe açıkları arttı ve işsizlik sorunu büyüdü. 1992'de enflasyon yüzde 1450'ye çıktı, GSMH yüzde 20 düştü. 1992 yılında özelleştirme programı yürürlüğe konuldu. 1994 yılının ortasına kadar endüstri kurumlarının yüzde 70'e yakını özelleştirildi.
Rusya'nın para birimi rublede yaşanan hareketler 1994 yılının sonuna doğru hükümeti ve merkez bankasını etkilemeye başladı. 1990 yılında 580 milyar dolar seviyesinde olan GSMH, 1994 yılında 326 milyar dolara geriledi. Bütçe kısıtlamalarıyla birlikte uygulanan politikalar Rusya'nın anlaşma yaptığı IMF'nin desteğini aldı. Ekonomide dışa açılma çabaları hızlanmaya başladığı için dış ticarette yeni düzenlemelere gidildi. Ortak yatırımlar yoluyla yabancı sermayenin ve teknolojinin ithal edilmesine çalışıldı. Uluslararası kuruluşlarla işbirliği imkanları araştırıldı. Bunun yanında KİT'ler yeniden organize edildi. Sanayi ve yatırım politikalarında öncelikler değiştirildi. Tarım sektöründe verimi artırıcı ve mülkiyeti yaygınlaştırıcı düzenlemeler yapıldı. Rusya'da sisteme yönelik istikrarın yakalanmasıyla GSMH 1997 yılında tekrar 428 milyar dolara yükseldi. Ancak 1998 yılında yaşanan ekonomik kriz, GSMH'nin 1999 yılında 195 milyar dolara gerilemesine yol açtı. Rusya, 1991'den 1998 yılına kadar ekonomisi küçülen bir ülke konumunda oldu. | |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Son dönem gelişmeleri
Rusya'da 1999 yılından itibaren istikrarlı bir gelişme süreci yaşanıyor. Bu gelişmede Vladamir Putin yönetiminin devleti tekrar güçlendirmeye yönelik çabaları ve yüksek petrol fiyatları önemli bir rol oynuyor. Rusya'da yaşanan büyük ekonomik krizin ardından ihracatının yüzde 70-75'lik bölümünü oluşturan doğal gaz ve petrol ürünlerinin dünya piyasalarındaki değerlerinin artması nedeniyle Rus ekonomisi büyüme içine girdi. Rusya tarafından uygulanan makro ekonomik politikalar sonucunda ekonominin son beş yılda toparlanma süreci içinde olduğu görülüyor.
Putin, rubleyi kontrollü dalgalanmaya bırakarak sıkı para politikasına geçti. Devletin harcamaları azalmaya başladı. Sanayi üretimi son dört yılda yüzde 30 artarken, yatırımlar yüzde 150 artış gösterdi. Son dört yılda Rusların gelirinde yüzde 60 artış oldu. İşgücünün yılda yüzde 14 civarında artması ekonomik gelişmeyi tetikleyen unsurlar arasında. Putin döneminde uygulanmaya başlanan vergi indirimleri sayesinde 1998'de yüzde 50 olan kayıt dışı ekonominin payı, 2004 yılında yüzde 35'in altına indi. Enflasyon oranı yüzde 12'lere kadar düştü. Putinli yıllarda bütçenin fazla vermeye başladığı dikkat çekiyor. | |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Sosyal hayat
Rus merkezi planlama sistemi eğitim konusunda çok hassas davranıyor. Devlet kaynaklarının önemli bir kısmı eğitim harcamalarına ayrılıyor. Rusya'da ilk ve ortaokul öğrenimi parasız. Ayrıca 7-17 yaş arasındaki tüm çocuklar için zorunlu eğitim sistemi var.
Sağlık hizmetlerinin halkın tümüne yayılabilmesi için büyük özen gösteriliyor. Sağlık sektörü komünist rejim zamanında tamamen kamusal olarak çalışıyordu. Ancak sistem yıkıldıktan sonra özel sağlık hizmetleri yaygınlaşmaya başladı. Eski sistemde çevrenin korunmasına özen gösterilmedi. O nedenle kirlilik birçok endüstri merkezinde tehlikeli boyutlara ulaştı. Rusya uzun tarihi boyunca özellikle yakıt ve kimya sektörlerinde büyük çevre kazalarıyla karşılaştı. Bu durumun değiştirilmesi için alınan önlemler yavaş ilerliyor. Resmi olarak yapılan bir araştırmaya göre, Rus halkının dörtte üçü komünist rejimin çökmesinden sonra daha iyi bir duruma geçtiklerini söylüyor. Dörtte biri ise eski rejimin korunmasını istiyor. Özellikle yaşlı kesimin gençlere oranla yeni sisteme daha zor uyum sağladığı görülüyor. Orta ve üstü yaş grubundaki insanlar, eski sistemden gelen alışkanlıkları nedeniyle duygu ve düşüncelerini rahatlıkla dile getiremiyorlar. Genç kesimle birlikte bu sıkıntıların giderek azaldığı görülüyor. | |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Sıkıntı yaşanan noktalar
Rusya Hükümeti, hedeflenen ekonomik gelişme düzeyinin artırılması için ekonomik faaliyet alanlarının çeşitlendirilmesine önem veriyor. Büyük ölçüde doğal ve enerji kaynaklarına dayalı Rus ekonomisinde, diğer sanayi kollarının da gelişmesi için üretim faaliyetinde bulunan bütün kuruluşların desteklenmesi hedefleniyor. Ekonomilerin istikrarlı bir şekilde gelişmelerini sağlayan bankacılık ve mali mevzuat konularını istenilen düzeye çıkaramamış olması ve ihracat gelirinin çok büyük bir kısmının hala doğal kaynak ihracatından elde ediliyor olması, Rusların önündeki engeller arasında yer alıyor.
Rus ekonomisinin petrol fiyatlarına bağımlılığının artması nedeniyle, ekonominin gelişmesinin dünya petrol fiyatlarına bağlı olduğu görülüyor. Rusya, Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre 2003 yılında dünya ihracatında 134,4 milyar dolar ile 17. sırada, dünya ithalatında 74,2 milyar dolar ile 23. sırada yer alıyor. Rusya, enerji ve doğal kaynak ihracatına ve tüketim malları ithalatına dayalı bir dış ticaret sistemine sahip. Ülkede son dönemde yabancı sermaye hareketlerinin girişi ile desteklenen yatırım harcamaları, buna bağlı ithalatın artmasında etkili oldu. | |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Rusya'nın ekonomik durumu
GSMH: Yaklaşık 450 milyar dolar İşsizlik oranı: Yüzde 7.4 Enflasyon: Yüzde 12 Kişi başına düşen geliri: Yaklaşık 3 bin dolar İhracatı: 135 milyar dolar İthalatı: 75 milyar dolar Başlıca ihraç ürünleri: Petrol ve petrol ürünleri, doğal gaz, ağaç ve ağaç ürünleri, metaller, kimyasal maddeler, sivil ve askeri malzeme ile ekipmanlar Başlıca ithal ürünleri: Çeşitli makine ve ekipman, temel tüketim malları, ilaç, tahıl, şeker, yarı işlenmiş metal ürünler Türkiye'den ithalatı: 2.1 milyar dolar Türkiye'ye ihracatı: Yaklaşık 6 milyar dolar Türkiye'den ithal ettiği ürünler: Deri ve deri ürünleri, tekstil ve hammaddeleri, kimyevi maddeler, otomotiv, yaş meyve, konfeksiyon Türkiye'ye ihraç ettiği ürünler: Doğal gaz, taşkömürü, petrol, demir çelik, alüminyum, kağıt karton ve karton ürünler, gübreler, hububat, bakır ve bakırdan eşya, ağaç ve ağaç ürünleri Sosyal yapı
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
 |
